... RADE GRDINIĆ (1958-2025)

Ovih dana nas je zatekla tužna vijest. Napustio nas je slikar, rezbar i karikaturista Rade Grdinić, prvi predsjednik kotorskog udruženja Strip kluba „Andrija Maurović“. U njegovoj umjetničkoj karijeri iz biografije držeći se teme i gdje je njegov rad najviše dospio u javnost, posebno je vrijedno istaći saradnju sa nikšićkim dvonedjeljnim listom „Onogošt“ gdje je na strani humora nekoliko godina objavljivao svoje karikature u periodu druge polovine 90-ih i početkom ovoga vijeka. Dobru ideju da se okupi udruženje kotorskih crtača stripa i neuspio pokušaj da se realizuje u januaru 2001. god. u prostorijama Kulturnog centra „Nikola Đurković“ je imao i uradio tada njegov mladi kolega iz pomenutog lista Simon Vučković. Shodno tome što je Rade imao zrelost, poziciju i bolji socijalni krug – preuzeo je inicijativu i uspješno je realizovao. Okupljanje je počelo u drugoj polovini septembra iste godine u prostorijama lokalnog odbora političke partije SDP-a čiji je on bio istaknuti član. Vrata su bila otvorena i za one koji nisu bili članovi te partije.

Rade je bio prvi predsjednik do tada prvog udruženja stripa u Crnoj Gori, a i šire ako posmatramo ovaj dio regiona. Udruženje je okupilo na desetine članova i simpatizera i bilo aktivno kroz izložbe, fanzine, raznovrsne plakate koji su bili polijepljeni svuda po gradu, lokalnom karnevalskom listu Karampana kroz karikature i kratke stripove i vidljivo i aktivno u raznim medijima.

Kada je u pitanju Rade i njegov uticaj, posebno bi bilo vrijedno istaći ideju da se napravi konkretna škola stripa do tada prva u Crnoj Gori i za koju je on obezbjedio sredstva i prostorije za rad. Ona se odvijala u prostorijama nekadašnjeg Šah kluba gdje je on bio direktor. Radionicu s djecom je vodio član strip kluba Zvonimir Petović. Pored pomenutih imena, posebno onih članova koji su ostali u umjetnosti, važno je pomenuti Tihomira Čelanovića, Draga Radimira, Marna Zambatu, Miloša Vujačića, Iliju Vučkovića i Ozrena Miždala.

Muo, mjesto gdje je Rade provodio zadnje godine, danas već odavno nije malo ribarsko mjesto kraj Kotora, nego njegov sastavni dio čiji se stanovnici skoro i ne bave više ribarstvom nego drugim djelatnostima kao što je to bilo za vrijeme rođenja Andrije Maurovića po kome nosi ime Klub stripa čiji je bio predsjednik.

Kratka Biografija:
Rade Grdinić je rođen u Bijelom polju 1958. god., odrastao u Mojkovcu gdje je završio osnovnu i srednju školu. Silom prilika umjesto Likovne upisuje Vojnu akademiju u Splitu 1976. god. a od 1980. god. službuje kao oficir JNA na području Boke kotorske (Kumbor i Radovići) sve do 1997. god. kada raskida radni odnos i seli se u Kotor (Muo) gdje ostaje do kraja svoga života. Tada se okreće prema umjetnosti, politici, organizaciji u državnim institucijama a zadnjih godina i mirnim penzionerskim danima.

[Objavljeno: Radio Kotor, Kotor, 26.09.2025]

  ...Delavnici stripovske kritike in angažiranega stripa, Stripburger se predstavlja
  na Nizozemskem in v Italiji...

BRANJE IN VREDNOTENJE STRIPOV
delavnica stripovske kritike
mentorica: Katja Štesl
Vodnikova domačija Šiška, Ljubljana
torek, 7. 10., 17.00–19.00

V sodelovanju z Društvom slovenskih literarnih kritikov vabimo na delavnico stripovske kritike, ki bo potekala 7. oktobra na Vodnikovi domačiji v Ljubljani.

Delavnica je namenjena slovenskim literarnim in stripovskim kritikom, študentom primerjalne književnosti in drugim zainteresiranim. Vključevala bo pregled različnih nivojev stripovske umetnosti (likovnost, besedilnost, narativnost, sekvenčnost, kompozicija …), načinov in načel vrednotenja (specifike stripovskih kritik v primerjavi z literarnimi) ter pogovor o razvoju in rabi besedišča za pisanje o stripih.

Delavnico bo vodila Katja Štesl, kritičarka in članica uredništva revije Stripburger.
Udeležba je brezplačna, število mest pa je omejeno, zato so obvezne prijave na naslov stripburger@gmail.com. 

Več →
STRIP V SKUPNOSTI
delavnica angažiranega stripa (15+)
mentorica: Sanna Hukkanen
DobraVaga, Ljubljana
četrtek, 9. 10., 15.30−19.30

V sodelovanju s festivalom stripa Tinta vabimo na delavnico angažiranega stripa s finsko striparko in aktivistko Sanno Hukkanen, ki bo potekala v 9. oktobra v galeriji DobraVaga.

Na delavnici bomo raziskovali, kako lahko strip uporabimo kot učinkovito orodje za pripovedovanje zgodb, osveščanje o družbenih temah in ustvarjanje sprememb v skupnosti. Delavnica je namenjena umetnikom, študentom, pedagogom, mladinskim in socialnim delavcem, aktivistom ter vsem, ki jih zanimata stripovsko ustvarjanje in uporaba stripa pri delu z različnimi družbenimi skupinami, ne glede na predznanje.
Po uvodni predstavitvi osnov stripovskega pripovedovanja in možnosti, ki jih odpira ta medij, bo sledilo ustvarjanje lastnega kratkega stripa z angažirano vsebino. Udeleženci bodo prejeli tudi praktične napotke in gradiva za samostojno organizacijo stripovskih delavnic za različna občinstva.

Sanna Hukkanen je finska striparka, ki že več kot 20 let organizira in vodi stripovske delavnice. Je dolgoletna članica nevladne organizacije World Comics Finland, ki strip uporablja za opolnomočenje marginaliziranih skupnosti in spodbujanje družbenih sprememb po vsem svetu.
Delavnica bo potekala v angleščini. Udeležba je brezplačna, število mest pa je omejeno, zato so obvezne prijave na naslov: maja.alibegovic@dobravaga.si

Več  →

FESTIVAL STRIPA TINTA 2025
več prizorišč, Ljubljana
8.–12. 10. 2025
www.tinta.si

Festival stripa Tinta oktobra vnovič vabi k raziskovanju pisanih in vznemirljivih stripovskih svetov!
Večdnevni program prinaša razstave, pogovore, predavanja, delavnice, otroški program, stripovski sejem in druženje z domačimi ter tujimi gosti. Med njimi bodo tudi danska striparka Rikke Villadsen, belgijski avtor Lukas Verstraete in francoski umetniški erudit L.L. de Mars.
Njihove stripe lahko prebirate v antologiji Holyburger, ki bo na Tinti prvič zaživela tudi kot večmedijska razstava v Galeriji Alkatraz.

Več →

Stripburger #85
redna številka revije, junij 2025, 124 str.: 96 revija + 28 priloga, 7 €

85. številka prinaša skrbno izbrane stripe z vseh koncev in krajev – malo čudaške, divje eksperimentalne, natančno premišljene, predvsem pa svobodne! Pogovarjali smo se z nemško striparko Anno Haifisch in domačim stripovskim mojstrom Jakobom Klemenčičem. Poletno naslovnico in uvodnik je prispeval James Turek. V sredici pa tudi tokrat najdete Čitanko s pisano bero recenzij in razmislekov o stripih od tu in tam. Živeli svobodni stripi! 

Več →

STripburger v Italiji: 33 let na sceni!
razstava in spremljevalni program
Palazzo Bisaccioni, Jesi, Italija
19. 9.–23. 11. 2025

To jesen se Stripburger na povabilo priznane umetniške akademije ACCA in fundacije Cassa di Risparmio di Jesi predstavlja v italijanskem mestu Jesi. Razstava z naslovom Stripburger: 33 let na sceni – pionirji neodvisnega stripa prinaša pregled več kot treh desetletij naše stripovske in grafične produkcije, ki je pustila močan pečat tako doma kot mednarodno.

Stripburger na festivalu Cross Comix

Rotterdam, Nizozemska
12.–13. 9. 2025
crosscomix.eu
Ta vikend nas najdete na stripovskem festivalu Cross Comix v Rotterdamu – dvodnevnem dogodku, ki združuje razstave, pogovore, delavnice in sejem malih založnikov. Letos je festivalski fokus namenjen stripovskim ustvarjalkam.
Stripburger bo zastopala dvočlanska ekipa, ki jo sestavljata stripovska kritičarka in urednica Katja Štesl ter striparka in vizualna umetnica Klara Kracina.

Na osrednji razstavi Ženske ženskam (Women to women) bodo obiskovalci lahko občudovali delo renomiranih stripark, kot so Alison Bechdel, Liv Strömquist in Ulli Lust, med njimi pa bo tudi Klara Kracina, ki bo predstavila svoj strip Silicon BBL iz najnovejše številke Stripburgerja #85. Na sejmu bomo predstavili najnovejše revijalne in knjižne izdaje Stripburgerja, obiskovalci pa bodo lahko prisluhnili tudi predstavitvi revije.

Več →

---

Produkcija: Stripburger/ Forum Ljubljana
Program Foruma Ljubljana sofinancirata MOL-Oddelek za kulturo in Ministrstvo za kulturo. Založniški program in mednarodna gostovanja revije Stripburger podpira Javna agencija za knjigo RS (JAK).

  ... Bork!

STRAVA #65 - SEPTEMBAR, 2025.- Počev od ovog broja kreće novi serijal Ivane Havran - “BORK.”

U istom izdanju završavamo sa odlomkom četvrte knjige “Blood Bounda” Marte Todorović i nastavljamo sa “Witches’ Quarter” i “Spiral Highway.” Od nestripskog sadržaja počinje se višedelni esej pod nazivom “Moja škola stripa”, vesti o novim stripskim izdanjima domaćih autora, kao i najave nadolazećih, i izveštaji sa minulih festivala iz sveta stripa i animacije.

Zapratite naš bilten kako biste ostali u toku sa svim što je STRAVA.

  ...–“Vekovnici – Sojevi i kraljevi –
  Integral V” Marka Stojanovića i drugih;
  Izdavač: Marko Stojanović i Udruženje l
  jubitelja stripa i pisane reči “Nikola Mitrović
  Kokan” Leskovac, 2024.

   Poznavaocima strip (ne)prilika na ovim prostorima ime Marka Stojanovića (1978) itekako je znano: on je uporni i tvrdoglavi strip autor, agilni organizator i promoter, pokretačka figura stvaralačkog tima strip serijala “Vekovnici”. Stojanović je ovaj serijal, preko “staza i bogaza”, uveo u drugu deceniju postojanja, sa trenutnim skorom od 14 albuma (plus nulti album). “Vekovnici” su započeti (sad već davne) 2007.g. i zamišljeni kao serijal koji će izlaziti u “Politikinom zabavniku” ali su, zbog neprilika i nerazumevanja, prinudno ‘premešteni’ u albumski format uz povremena pojavljivanja u strip periodici u Srbiji i okolnim državama; uprkos svim nedaćama “Vekovnici” (i njihov “spin off” serijal “Beskrvni”) izrasli su u unikatnu kategoriju na domaćoj strip sceni i ExYu-Balkansku strip senzaciju. Uz sve rečenop, ostaje i bitna karakteristika serijala - timski crtački rad; naime, Stojanović za svaki album angažuje više crtača koju crtaju pojedine segmente priče čime se drugačijim likovno-estetičkim tonom oneobičava svaka epizoda a istovremeno predstavlja lepeza aktivnih strip crtača sa ovih prostora.

   Kako su godine proticale a broj albuma rastao pojavila se potreba za integralnim izdanjem serijala, kategorijom izuzetno retkom u domaćem strip izdavaštvu (svetska praksa je da se stare epizode nekog serijala štampaju u luksuznim izdanjima čime se zadovoljava potražnja za rasprodatim albumima a celokupnom serijalu priznaje status zapaženog dela 9. umetnosti). Dakle, od 2020. godine znatiželjni čitaoci, u tvrdim koricama sa prepoznatljivim logom “Vekovnika”, mogu čitati “Integrale” koji sadrže po dva albuma ovog serijala. Peti integral sadrži albume ”Na kraju krajeva”i “Kainov soj”, originalno objavljene 2015. i 2016. godine.

   Album ”Na kraju krajeva” svojevrsna je pauza između prvog ciklusa “Vekovnika” u kome su dva junaka - primireni vampir Čen koji je u sukobu sa svojom sabraćom i prgavi, besmrtni Kraljević Marko koji već 400 godina vodi svoje ratove - obavila prvi zadatak i na kraj sveta, boreći se protiv svakovrsnih protivnika (psoglavaca, žive vatre, elitnih vampira ubica, tajanstvenih krstaša vere…), odnela moćnu mapu predstojeće apokalipse i tako spasavši svet koji znamo. Umesto da znatiželjni čitaoci otkriju šta je dalje bilo sledi niz kratkih priča iz različitih epoha i sa različitih meridijana u kojima se znani i neznani akteri mitskog i realnog sveta bore za svoj život, kuju zavere i tragaju za mapom ili tajnim znanjima. Priče su precizno i efektno ispričane, sa kontrolisanim tenzijama i doziranim pojašnjenjima tako da mogu stajati kao zasebne celine ali je očito da su sve one deo mitologije na kojoj se “Vekovnici” temelje i da će, u nekom albumu, biti ključ određene situacije (bilo da su pojašnjenje odnosa među likovima bilo da su razlog izbijanja ili razrešenja sukoba). U prethodnim epizodama ovakve su priče bile ukomponovane u radnju a Stojanović je sada niz minijatura rasprostro pred čitaoce mameći njihovu znatiželju i radoznalost. Svaku priču iscrtao je drugi umetnik darujući joj posebnost i u likovnom segmentu.

   “Kainov soj” je epizoda u kojoj Kraljević Marko rešava probleme sa narečenim Kainovim sojem kome i sam pripada; naime, ovi besmrtnici su u međusobnom ratu ‘svih protiv svih’ što podrazumeva dvoboje ‘jedan na jedan’ koji se završavaju tako što nekome bude odrubljena glava (to je jedini način da se besmrtnik – trajno usmrti). Elem, Marko je (istina nevoljno, u samoodbrani) eliminisao svog dotadašnjeg prijatelja Tila Ojlenšpigela a Tilovi (i Markovi) prijatelji Kvazimodo i D’Artanjan planiraju osvetu. Posle mnogo peripetija i borbi pomešanih sa sećanjima na prošle dane, Marko je vezan i obešen naglavačke i sledilo bi mu suđenje sa gotovo izvesnom presudom da se nisu umešali Čen i Amazonka Alea (Markova dragana). Oslobođeni Marko ipak ne ubija D’Artanjana (Kvazimodo nije te sreće) i pušta ga da ode pa će ovaj otploviti u Meksiko, promeniti ime u Dijego de la Vega i postati – maskirani Zoro!

   Stojanović se nadahnuto poigrava narodnim predanjima i fantazijskim žanrovima (epska fantastika, horor) gradeći i originalnu mitologiju serijala, uz stalnu dozu istoriografske mistifikacije i pozivanja na popularnu kulturu XX veka. U pripovedanju on meša tekuća dešavanja sa događajima iz prošlosti junaka čime likovi i pojave dobijaju na punoći i na uverljivosti. Složenost čitavog epa potencirana je različitim crtačkim manirima i kolorističkim paletama više od (gotovo neverovatnih) 20 crtača što stripa što naslovnica; opšti utisak dopunjuje nadahnuti uvodnik iz pera Vladimira Miloševića.

   Zaključimo da se i ovim integralom potvrđuje da su “Vekovnici” vrlo ambiciozno osmišljeno i jednako tako poletno i nadahnuto realizovano delo 9. umetnosti kome neizostavno treba posvetiti punu pažnju.

(„Dnevnik“, 2025)

  ...Горењето книги е како горење луѓе - интервју со Александар Стеванов

   „Целзиус 233: Ракописите, книгите и стриповите во Априлската војна“ е публикација на стрип-хроничарот Александар Стеванов од Штип. Станува збор за истражувачка студија во која е обработено уништувањето на библиотеките и на нивниот ракописен, книжен, весничен и стриповски фонд за време на првите денови на Втората светска војна на југословенско тло – од нападот на Белград на 6 април 1941 година до капитулацијата на Кралството Југославија само единаесет дена подоцна.

   Најголем дел од либрицидот за кој пишува Стеванов се случува во Белград, во Народната библиотека на Србија.

   Александар Стеванов е автор на десетина книги од областа на деветтата уметност. Се јавува и како автор на стрипови. Објавувањето на неговата најнова книга, „Целзиус 233: Ракописите, книгите и стриповите во Априлската војна“, е поддржано од Министерството за култура во рамките на годишната програма за остварување на националниот интерес во културата.

   Сања Јачевска

   Горењето книги е како горење луѓе

   „Целзиус 233: Ракописите, книгите и стриповите во Априлската војна“ е публикација на стрип-хроничарот Александар Стеванов од Штип. Станува збор за истражувачка студија во која е обработено уништувањето на библиотеките и на нивниот ракописен, книжен, весничен и стриповски фонд за време на првите денови на Втората светска војна на југословенско тло – од нападот на Белград на 6 април 1941 година до капитулацијата на Кралството Југославија само единаесет дена подоцна.

   Најголем дел од либрицидот за кој пишува Стеванов се случува во Белград, во Народната библиотека на Србија.

   Александар Стеванов е автор на десетина книги од областа на деветтата уметност. Се јавува и како автор на стрипови. Објавувањето на неговата најнова книга, „Целзиус 233: Ракописите, книгите и стриповите во Априлската војна“, е поддржано од Министерството за култура во рамките на годишната програма за остварување на националниот интерес во културата.

   Што ве поттикна да ја истражувате темата за уништувањето на библиотеките за време на Априлската војна? Како почна вашиот интерес, вашето истражување?
   – Моја животна пасија е стрипот, односно неговата историја. Пред десетина години на Меѓународниот салон на стрип во Велес дознав дека во канцелариите на агенцијата САФ во Сараево, за време на распадот на Југославија, изгореле околу 12 односно 14 илјади оригинални стрип-табли. Едвај воздржувајќи се да не заплаче, за ова раскажа сопственикот на САФ, Ервин Рустемагиќ, кој во тоа време беше во Македонија. Покрај оние на Хал Фостер, Алекс Рејмонд, Ерман, Даг Вајлди, Серџо Арагонес и Андрија Мауровиќ, меѓу уништените стрип-табли имало и такви што настанале од вештото перо на нашиот Љупчо Филипов. Овој немил настан е тоа што го иницираше мојот интерес за уништувањето стрипови во овој дел на светот.
   За време на крвавата фрагментација на Југославија, делата од деветтата уметност станале храна на огнот и во Националната и универзитетска библиотека на Босна и Херцеговина во Сараево. Истражувајќи, наидов на податокот дека, освен што биле омаловажувани и забранувани, стриповите во Југославија биле ставани и на клада. Како ехо на ритуалното горење книги во Германија за време на нацизмот, таков е примерот со спалувањето стрипови и друга „шунд“ литература во 1971 година во Крагуевац. Враќајќи сѐ уште поназад во историјата, пронајдов дека стрипот бил жртва на пламените јазици и за време на Априлската војна, односно во првите денови на Втората светска војна во Југославија.
   Имајќи предвид дека за време на Априлската војна го бележиме првото масовно уништување на стрипови на југословенско тло, логично беше да почнам по хронолошки редослед, односно да се зафатам со темелно истражување токму на тој период. А со оглед на тоа што рамо до рамо со стриповите во Априлската војна страдале и книгите, како и средновековните ракописи од непроценливо значење, неминовно беше истражувањето да ги опфати и нив.

   Што симболизира насловот „Целзиус 233“ и колку време ви беше потребно за да ја подготвите оваа книга?
   – Поради истата централна тема, се одлучив насловот да биде омаж на познатиот научнофантастичен роман „Фаренхајт 451“ на американскиот писател Реј Бредбери. Во ова дистописко дело инспирирано од нацистичкото палење книги во 1930-тите, за кое и јас пишувам, се раскажува за општество во кое читањето и поседувањето книги е забрането, при што секоја пронајдена книга е горена од специјални одреди наречени пожарникари. Оттаму произлегува насловот на книгата – 451 Фаренхајтов степен, односно приближно 233 Целзиусови степени според Бредбери е температурата на која хартијата на книгите се пали и гори.
   Што се однесува до потребното време за подготовката на „Целзиус 233“, речиси во целост ја напишав во текот на 2024 година, а годинава само ги направив финалните дополнувања, по што и графички ја обликував.

   Со какви извори работевте? Дали имавте пристап до архиви, сведоштва или непубликувани документи?
   – За потребите на книгата консултирав над 120 извори – од новински написи, преку интервјуа и каталози, до обемни монографии, од кои дел издадени пред повеќе од еден век. Сите тие се уредно изброени во секцијата „Литература“, а наедно и за речиси секое тврдење во книгата е посочен извор. Oд суштинско значење за моето истражување беше новата збирка на Народната библиотека на Србија во Белград, каде што бил сместен најголемиот дел од писмено-книжниот фонд што изгорел за време на Априлската војна.

   Дали се соочивте со некакви пречки или цензури додека го истражувавте овој дел од историјата?
   – Се соочив со нешто пострашно – недостиг од информации. Во нацистичкото бомбардирање на Југославија на 6 април 1941 година, освен што бил уништен огромен дел од писмено-книжниот фонд, уништени биле и библиотечните каталози од кои би можела да се утврди точната штета. Згора на тоа, со оглед на тоа што стрипот овде отсекогаш бил на маргините на културата, за неговото страдање за време на Априлската војна досега не е напишано речиси ништо. Уште поголема препрека за истражувачите е тоа што некои од стрип-публикациите објавени во некогашна Југославија пред војната не можат да се најдат во ниедна библиотека. Поради тоа е невозможно во целост да се истражи не само страдањето на стрипот за време на Априлската војна туку и почетното поглавје од неговата овдешна историја.

   Што сѐ успеавте да публикувате во „Целзиус 233“? Какви податоци, материјали, фотографии, имиња, стрипови…?
   – Иако се трудам да бидам акрибичен и минуциозен, со оглед дека пишувам за реални настани, сите мои книги се структурирани наративно, како приказни. Таков е случајот и со „Целзиус 233“. Во неа клопчето на настаните започнува да се одмотува со систематското уништување книги во нацистичка Германија во 1930-тите, кога била пеплосана и личната библиотека на македонскиот револуционер и државник Димитар Влахов. Овој настан претставува симболична увертира за централната тема на книгата – срамнувањето со земја на Народната библиотека во Белград заедно со целиот нејзин фонд од околу 354.000 наслови монографски публикации, 1.365 ракописи, 226 рани печатени книги, околу 6.260 броја списанија и весници, околу 3.770 писма и 1.447 единици картографски материјал, графики и фотографии.
   Како компензација за тоа што не е особено обемна, се трудев книгата да биде повеќеслојна. Таа е богато илустрирана, со автентични фотографии од авионите што го истуриле дождот од бомби над Југославија во Априлската војна, од бомбите, од библиотечните урнатини, од писмено-книжните дела што ја имале и немале среќата да се спасат. Во неа се спомнуваат голем број личности инволвирани во овие настани, како што се адмиралот Александер Лер, кој раководел со бомбардирањето што резултирало со најголемиот поединечен случај на библиокластија на тлото на Европа за време на Втората светска војна, офицерот Фон Вилкенс, кој успеал да спаси цел вагон со книги, нашиот истакнат писател Славко Јаневски, чии стрипови изгореле за време на шестоаприлското бомбардирање, како и Александар Зограф, кој многу години подоцна создава краток стрип за текот на бомбардирањето.

   Кој е најфасцинантниот податок што успеавте да го откриете и споделите во книгата?
   – За мене најфасцинантни се приказните за опстанокот, односно книгите што со многу среќа успеале да се спасат. Таков е на пример „Зборникот со српски животописи“ на монахот Марко. За разлика од речиси целиот фонд на Народната библиотека на Србија, овој средновековен ракопис ги избегнал огнените јазици поради едно нарушено правило – непосредно пред бомбардирањето на Белград на 6 април 1941 година бил позајмен. Од пожарот што ја пеплосал Народната библиотека на Србија се спасило и Мирославовото евангелие, кое, спротивно на одлуката да се чува во оваа установа, било сместено во Музејот на кнезот Павле. Особено е интересна приказната и за Призренскиот препис на Душановиот законик. Со многу среќа, тој избегнал два пожара – првиот за време на Првата светска војна, кога исчезнал, причина поради која го избегнал и огнот запален од нацистите за време на Втората светска војна.

   Колкав дел од изгубените материјали ѝ припаѓал на македонската културна традиција?
   – Со оглед на тоа што Македонија е лулка на словенската писменост, значителен дел од изгорените ракописи и книги има некаква врска со нашата земја. Во нацистичкото бомбардирање на Југославија изгореле над 1.300 стари словенски ракописи, односно речиси една четвртина од целокупното дотогаш зачувано ракописно богатство собрано на просторот на тогашна Југославија. Од нив, само со потекло од Скопје и Скопско имало осумдесетина ракописи. Со потекло од Македонија имало и стрипови, нешто што досега не било обработувано.

   Можете ли да споделите некој конкретен пример на уникатен или особено вреден македонски ракопис или издание што било уништено?
   – Такви се, на пример, два минеја (XVI-XVII век) од ракописната збирка на манастирите „Св. Благовештение“ и „Воведение Богородично“ во Скопска Црна Гора, кои се меѓу првите ракописи донесени во Народната библиотека на Србија. Во пожарот што ја зафатил библиотеката изгореле ракописи и од збирката на Марковиот манастир, кој уште претходно бил цел на фанариотските палежи – Празничен минеј (1420 г.), Апостол (1434 г.) и Посен триод (XV век). Изгореле и октоих (XIV век) и зборник со слова и житија (XVI-XVII век) од манастирот Матејче, евангелие со потекло од Осоговскиот манастир и многу други.
   Некои од ракописите од македонска провениенција, за среќа, се покажале како огноотпорни. Такви се Паримејник (почеток на XIII век), Посен триод (трета деценија на XIV век), Братков минеј (XII-XIV век) и Четвороевангелие и изборен апостол (почеток на XIV век). Освен што го избегнале шестоаприлското бомбардирање, тие ја преживеале и Првата светска војна, кога исчезнале, како и сојузничкото бомбардирање на Германија, каде што во тоа време се наоѓале. По војната тие ѝ се вратени на Народната библиотека во Белград, каде што се чуваат и денес како едни од највредните примероци во нејзината ракописна збирка.

   Каква улога играат стриповите во оваа книга и зошто сметате дека и тие заслужуваат место во историското паметење?
   – Тешко ми е да одговорам на ова прашање. Во мојот ум никогаш немало дилема за тоа дали стрипот е рамноправен со другите дисциплини на човековата креативна дејност. Секако дека е рамноправен – и него го создаваат луѓе, и тој е плод на интелектуално-креативен труд, и тој горел во нацистичкиот оган за време на Априлската војна. Свесен сум дека кај нас постојат предрасуди зачнати уште пред повеќе од половина век, дека стрипот е нижа форма на уметност, а некогаш воопшто не се перципира ни како уметност. Сепак, ако човек малку се заинтересира за него, ќе увиде дека станува збор за комплексна уметност, која од авторите бара умешност и широки познавања. Потврда за ова е фактот што најголем дел од македонските стрип-автори се особено талентирани и успешни и на други полиња.

   Каква порака им носи „Целзиус 233“ на читателите по читањето?
   – Книгите не се само букви на хартија, ниту само средство за забава. Книгите се извор на знаење од кој со векови се напојувал светот, временска машина со која можеме да пропатуваме низ минатото и можната иднина, имагинариум за сите отсонувани и неотсонувани идеи, невидлива нишка што создава заедништва. Како транссупстанцијација на она што човекот го прави да биде човек, секоја книга е манифестација на барем еден од нас. Токму затоа, горењето книги е како горење луѓе.

Сања Јачевска („Нова Македонија“ бр. 26449)

  ...Balon (tom XVIII, #87-91)

   Balon je neprofitni enciklopedijski strip magazin, namenjen negovanju stogodišnje tradicije strip stvaralaštva u nas, nastoji pružiti presek autorskih dosega od tridesetih godina prošlog veka do danas na kulturnom prostoru od Triglava do Đevđelije.

   Balon (tom XVIII, #87-91) otvara album epizoda stripa Divlji Bil (Miletić/Milanović) u epizodi Konjokradice iz Salide. Strip je objavljivan u nastavcima u Malim Novinama (Oslobođenje, Sarajevo) a potom, pred izbijanje rata u Strip Staru. Nakon album epizode Divljeg Bila (Konjokradice iz Salide) u Balonu sledi svima dragi junak Veliki Blek u epizodi Kalahanova zavera u izvedbi maestra kičice Mikice Ivanovića.

   Po tv seriji Ive Štivčića Kuda idu divlje svinje nastao je serijal Crni Roko, objavljivan prvobitno u Dnevnikovim sveskama. Crtanje je povereno Jelku Peternelju (1949-2011) koji se istakao nizom objavljenih stripova, najpopularniji su bili serijali Franjo Kluz, Marni i Izvidnik Rod neobično popularan u skandinavskim zemljama. Strašne priče za plašljivu decu (od 7 do 77 godina), ukratko bi se nazvao album u maestralnoj izvedbi Bojana Redžića znakovita naslova Mrak!

   Iz strip kuhinje Kukić/Kuzmanović Balon donosi mega-epizodu na čak 112 tabli serijala Senjor, Ni živ ni mrtav. Autori serijala kreirali su vrhunski strip, izuzetno duhovitog intrigantnog scenarija i odličnog crteža majstorski kadriranog sa nizom neuobičajenih rakursa. Šteta što je iz radionice izašlo svega dve mega epizode. Obe, koje će Balon objaviti, obzirom da je enciklopedijski magazin, vredne su svake stripoljubac kolekcije.

   Poslednjih 5 strana zauzimaju tabloi obrazovnog serijala Treći milenijum (Milanović/Pavasović) koji je svojevremeno objavljivala Galaksija. Tekstualne priloge u ovom broju potpisuju Mladen Novaković i Ahmed Hrapović.

   Balon izlazi na 320 stranica, b5 formata a cena mu je 1.000 dinara.

  ...od 18. do 20. septembra 2025. godine u Zrenjaninu

   XVI Festival stripa “Stripolis” održaće se od 18. do 20. septembra 2025. godine u Zrenjaninu.

   Jedinstveni programi ove godine dešavaće se u prostoru Kulturnog centara Zrenjaniina, Galeriji A.L.U.Z. kao i revitalizovanim napuštenim prostorima prenamenjenim u kulturno umetničke svrhe.

   Gosti festivala:
Željko Pahek – strip crtač - Beograd
Aleksandar Rakezić - Zograf - strip crtač - Pančevo
Darko Perović – strip crtač - Beograd
Zoran Janajetov - strip crtač i akademski slikar - Novi Sad
Dejan Nendov - strip crtač i akademski slikar - Novi Sad
Branislav Kerac - strip crtač - Novi Sad / Sombor
Sibin Slavković - strip crtač i ex urednik strip izdanja u DENO i Marketprintu - Novi Sad
Slobodan Ivkov - strip autor i teoretičar - Beograd
Momčilo Rajin - istoričar umetnosti i ex urednik stripa u DENO
Jugoslav Vlahović - ilustrator i strip crtač - Beograd
Mića Stajčić - akademski slikar - Beograd
Zoran Tucić - strip crtač - Beograd
Dobrosab Bob Živković - ilustrator i strip crtač - Beograd
Zeferino Grasi - urednik Politikinog Zabavnika - Beograd
Jovan Gvero - urednik N.S. strip vikenda u SKC fabrika - Novi Sad
Vladimir Vesović - strip crtač i osnivač Internacionalnog festivala stripa u S.K.C. Beograd

          PROGRAM FESTIVALA

          Četvrtak, 18.09.2025.
19:00h. Ceremonijа svečаnog otvаrаnjа mаnifestаcije
- Crtаči crtаju pred publikom i zа publiku (svaki posetilac festivala dobiće na poklon željeni crtež omiljenog strip junaka)
- Izložba (Mića Stajčić “Skalamerija Delikates”)
19.30h. Cosplay festivala
20:00h. Promocijа izdаvаčkih kućа:
Forma “B”, System comics, Besnа Kobilа, Komiko, Najkula, Stalker, Giolconda, Matrijašija …

-Prodaja polovnih strip izdanja
-Peđa Figure - ručna izrada kolekcionarskih istorijskih figura, i prodaja novih i polovnih filmskih i stripskih igračaka, akcionih i kolkekcionarskih figura
- Učenici srednje škole za dizajn Bogdan Šuput iz Novog Sada uz mentonstvo Sanele Dunđerski, štampaće posetiocima grafike na tekstilu i papiru.
Iz štampe po običaju izlazi novi, sedamnaesti po redu, časopis STRIPOLIS na 188 stranica u punom koloru donosi esencijalna dela strip crtača, animatora i karikaturiste Borislava Šajtinca koji je rođen u selu Melenci, kraj Zrenjanina 4. VIII 1943.
Borislav Šajtinac je proslavljeni filmski stvaralac, animator, karikaturista i strip-crtač. Obrazovao se u Školi primenjene umetnosti u Novom Sadu, na Akademiji umetnosti u Beogradu i na Ecole Supérieure des Beaux-Arts u Parizu. Šajtinac je započeo rad na animiranim filmovima 1966. godine učešćem u produkciji nekoliko crtanih filmova. Svoj prvi kratak film realizovao je u Minhenu 1967. godine, Analiza, (3 min, 35 mm, crno-beli), a zatim i brojne animirane kratke filmove u Jugoslaviji i Nemačkoj. Iste godine godine se priključio mladom studiju za animaciju produkcijske kuće Neoplanta Film, gde je u periodu između 1969. i 1972. realizovao sedam kratkih animiranih filmova. Njegovi filmovi su osvojili brojne prestižne nagrade u domaćem i internacionalnom kontekstu.
Crtač je posebno ekspresivnog »rukopisa«, poeta originalnih crnohumornih motiva i ugođaja, animator vlastite ikonografije i stila. Njegov sablasni nadrealizam daje mu posebno mesto među modernim prvacima multimedijalnog vizuelnog izraza.
Šajtinac je svojim radom na stripu karikaturi i animaciji stekao svetsku slavu i trajni ugled koji ne bledi ni danas. Živi i radi u Parizu.
Plato na ulazu Kulturnog centrа Zrenjanina

          Petak, 19.09.2025.
17.30 h. Otvaranje izložbe autora koji su svoje radove objavljivali u časopisu Stripolis (printovi)
Galerija bivšeg prostora Jugoplastike i knjižare Vulkan
18.00. h. Projekcija filma "Hodajući čovek (The Walking Man)" je kratki konceptualni nezavisni umetnički film multidisciplinarnog umetnika Vladimira Popova koji priča priču o čoveku koji hoda kroz život. Ovaj film zasnovan je delom na knjizi „Šuma (The Woods)“ pisca Marka Reljina (umetničko ime: Mark Relic) koji takođe igra glavnog lika u filmu.
Velika sala KC
19.00.h. Veče posvećeno strip izdavačima -razgovor sa urednicima
19.00.h. Strip berza
19.00.h. Razgovor sa gostom Vladimirom Vesovićem i Jovanom Gverom
Hol Kulturnog Centra

          Subotа, 20.09.2025.
11.00h. Otvorena radionica stripa koju vodi Vladimir Vesović
Mala sala Kulturnog Centra
19.00h. Otvaranje izložbe “Point” Miće Stajčića
Galerija A.L.U.Z.
20.00 h. Rаzgovor sа gostoma festivala
Hol Kulturnog Centra

Organizator zadržava pravo na promene navedenih stavku u programu

https://www.facebook.com/events/798996079235187

  ...AKC Medika, Pierottijeva 11, Zagreb

   Evo nas i na još jednoj ediciji OHOHO festivala stripa i street arta! Ove godine OHOHO festival zaokuplja AKC Mediku (Pierottijeva 11, Zagreb) od 18. do 21. rujna 2025.

         PROGRAM:

         Četvrtak // Thursday (18.9.)
19:00 - Otvorenje festivala i izložbi: // Festival + Exhibition opening
OHOHO (HR) +Smutcomics (GR) + Helena Janečić (HR) + Anieshka (FR/HR) (Siva Gallery, +18!)
20:00 - Promo OHOHOzin#7 // talk with: Maja Perak (HR), Noa Nježić (HR), Aspasia Peppa (GR), Ana Roubieu Marković / Anieshka (FR/HR) + OHOHO uredništvo /editors
21:00 - DJ Anavi (Dvorište / Courtyard, Medika)

         Petak / Friday (19.9.)
13-21 - Street art
15-21 - Izložbe / Exhibitions (Gallery Siva)
15-21 -Buvljak / DIY comic fair (Dvorište / Courtyard Medika)
16:00 - Workshop#1 / Aspasia Peppa (GR) https://fb.me/e/6J36fYX3P
18:00 - Workshop#2 / Dora Kaštrun (SI) https://fb.me/e/7kdHfztJZ
         Prezentacije (Dvorište Medike)
16:00 - Promo // Fran Strukan - Započetak + Kradljivci stripova - Stjepan Matić (HR)
17:00 - Živio nerad: Maja Perak + Vasja Irma Ivković (HR)
17:30 - Freakshow Comix // Atelier Turut: Pierre Bouvier + Laure Calé (FR)
18:00 Presenting guests Anna Júlia Benczédi (RO/HU), Zoé Nagy (HU)
19:00 - Promo // Puste želje i protuotrovi - Irena Jukić Pranjić + Kritična masa - Darko Macan (HR)
20:00 - 20:00 - Ana Roubieu Marković / Anieshka - Highlights (FR/HR)
21:00 Hybrid | Psy trance party (klub Attack)

         Subota / Saturday (20.9.)
13-21 - Street art
15-21 - Izložbe (Siva)
15-21 - Buvljak / DIY comic fair (Dvorište / Courtyard)
16:00 - Workshop#3 / Helena Nemec (HR)
18:00 - Workshop#4 / Anna Júlia Benczédi (RO/HU)
         Prezentacije (Dvorište Medike)
16:00 - Promocije // Sara Novaković - Utabanom stazom (RS) + Matija Pisačić - Iracionalist (HR)
17:00 - Presenting guests: Dora Kaštrun, Katarina Šeme (SI)
18:00 - Korin Hunjak - Highlights (HR)
19:00 - Promocije // Anamarija Kvas -Mutare + Matija Pisačić - Psihotična Mjesečeva sonata (HR)
20:00 - Presenting guests: Aspasia Peppa, Georgia Zachari (GR)

         Nedjelja (21.9.)
13-21 - Street art
15-18 - Izložbe / Exhibitions (Siva)

Moderators:
Korin Hunjak, Saša Paprić (HR)

Ulaz za sve dnevne događaje je besplatan.

Ulaz za noćni glazbeni program u petak se naplaćuje.
U slučaju kiše, program se i dalje održava u prostorima AKC Attack-a.

OHOHO festival je prostor za kreativnost, stvaralaštvo, diskusiju i razmjenu suvremene strip i ulične umjetnosti umjetnika/ca koji/e stvaraju underground i alternativnu umjetnost prema DIY (uradi sam) poetici. Fokus festivala je na recentnoj uličnoj umjetnosti i nezavisnom stripu, a festivalski eventi - crtačke/muralističke akcije, radionice, rezidencija, izložba i razgovori - usmjereni su svima zainteresiranima za medij nezavisnog plakata, grafike, ilustracije, ulične umjetnosti i stripa.

Festival nastaje u organizaciji AKC Attack i petero umjetnica: Lea Kralj Jager, Anamarija Kvas, Ivana Geček, Antonija Bačić i Ivona Cvitković (HR)

Autorica ovogodišnjeg vizualnog identiteta festivala je Ana Roubieu Marković / Anieshka (FR/HR)
https://www.instagram.com/anieshka__

OHOHO 2025. financijski je podržan sredstvima Grad Zagreb – Gradski ured za kulturu, međugradsku i međunarodnu suradnju i civilno društvo, Ministarstvo kulture i medija Republike Hrvatske, Nacionalna zaklada za razvoj civilnoga društva i Zaklada Kultura nova.

https://attack.hr/ohoho-festival/
https://www.instagram.com/ohohofestival/
https://www.facebook.com/events/24153618437672139

  ...–„Džekil i Hajd: Belo i crno“
  Marka Konava i Korado Roia;
  Izdavač: Čarobna knjiga, 2025.

   Dvojac koji čine scenarista Marko Konavo (1974) i crtač Korado Roi (1958), nastavlja saradnju koja je naišla na vrlo lep prijem kod evropskih i domaćih stripoljubaca i kritičara. Nakon albuma “Drakula” i “Frankenštajn”, originalno objavljenih za izdavačku kuću “Lo skarabeo” a potom brzo prevedenih i objavljenih u nekoliko zemalja - kod nas od prestižne „Čarobne knjige“ u respektabilnoj  biblioteci „Stari kontinent“ - krajem prošle godine pojavio se i album „Džekil i Hajd: Belo i crno“. Kako to sam naslov nagoveštava reč je novom čitanju još jednog klasika horor žanra, ovog puta novele-kratkog romana “Neobičan slučaj doktora Džekila i gospodina Hajda”(1886) autora Roberta Luisa Stivensona (on je 1883. godine objavio roman “Ostrvo s blagom” koji je postao klasik dečije literature i temelj literarnog žanra posvećenog gusarima i piratima). Naravno, stripovi koji su „adaptacija“ klasičnih i popularnih romana nisu preterano retki a u ovim slučajevima reč je o ključnim delima u istoriji horora kao literarnog žanra ali i temeljnim ikonama popularne kulture XX veka koje su ušle u brojne umetničke forme (od filma i stripa do pozorišta, TV serija i kompjuterskih igrica), u svakodnevni govor odnosno fundus pojmova čije značenje je opšte poznato. Nesporno je da „Džekil i Hajd“ sadrže niz elemenata i obrazaca čija je intrigantnost vanvremena. S druge strane, sama struktura novele kao i stilistički manir kazivanja (dešavanja prvenstveno opisuju Džekilovi prijatelji) i danas su dobrano iznad rutinske, konfekcijske horor (para)literature. No, atraktivnost novele neminovno je donela brojne „prepravke“ i vulgarizacije originala koji je ponekad menjan bezmalo do neprepoznatljivosti.

   “Neobičan slučaj doktora Džekila i gospodina Hajda” napisao je Stivenson za tri dana, u groznici (za sledeća tri dana je potpuno promenio priču jer se prva verzija nije dopala njegovoj supruzi). Radnja se, za razliku od dotadašnjih gotskih priča, dešava u savremenom Londonu a protagonisti su racionalni doktor koji, pošto popije napitak koji je stvorio, postaje agresivni i razulareni Hajd (njegovo ime asocira na nešto skriveno kao što doktorovo podseća na nekakvo ubistvo). Dve ličnosti u jednom telu nadmeću se za prevlast… Teoretičari Stivensonovu nameru da se strano i fantastično objasni naučnim metodama i kauzalnim razmišljanjem smatraju za konačni raskid sa gotskom tradicijom. Roman je bio pravi literarni hit pa je brzo priređen za pozorište; prvi film po romanu snimljen je 1908. godine a za njim su sledile brojne verzije koje se često nisu držale originala. U pogovoru albuma Mateo Palone se, u tekstu “Džekil, Hajd i mi”, detaljno bavi istorijatom novele odnosno dramatizacija i filmskih adaptacija; on navodi i gotovo neverovatan podatak da je glumac koji je u pozorištu igrao Džekila i Hajda u vreme Trbosekovih ubistava bio osumnjičen da je upravo on taj strašni ubica!

   Kao i u prethodnim adaptacijama za strip Konavo se opredelio za slobodniji pristup literarnom predlošku što je i naznačeno na prvim stranicama rečima “Slobodna adaptacija novele”. U rečeno se znatiželjni čitaoci mogu uveriti vrlo brzo jer priča odlazi u smeru koji je poprilično neočekivan i na tragu je dugo prisutne tendencije “osavremenjavanja klasike” odnosno akcentovanja i produbljivanja nekih elemenata originalne priče. Osnovni kostur zapleta – neočekivani rezultat doktorovog eksperimenta – i dalje je tu i iz njega se mogu izvlačiti zaključci o moralno-etičkoj ‘neosetljivosti’ nauke odnosno o opasnosti od ‘otimanja kontroli’ tvorevina naučnih istraživanja. Konavovljeve dopune priče dobrano relativizuju ove teze jer su Džekil i Hajd svesni jedan drugog i međusobno komuniciraju iz čega sledi zaključak da ni dobri doktor (koji Hajdu daje naloge šta da radi) nije tako fin a za šta se samo delimično može kriviti duboko konzervativno društvo viktorijanske Engleske odnosno duboka trauma iz detinjstva. Biće da, ipak, svi ljudi imaju u sebi dva čoveka ili više njih. Onaj koga Džekil krije počeće da se javlja samostalno, nezavisno od napitka koji ga je do tada prizivao čime se dostiže novo stanje u kome su ličnosti spojene i više ne beže jedna od druge. Konavo je osnovnom zapletu dodao i novi – zločine Džeka Trboseka koji su se počeli dešavati 1888. godine, dakle posle pojave Stivensonove novele. Putevi Hajda i Trboseka se prepliću a Džekil, u svojoj istrazi nailazi na ambicioznu umetnicu fasciniranu mrtvim telima koja fotografiše a kojima je neko ‘snabdeva’; paralelno, pojavljuju se sveštenik koji se protivi Džekilovim ispitivanjima i za koga će se ‘pobrinuti’ Džekilov sluga kao i policijski inspektor Stivenson koji je likom upravo pisac novele…

   Početne dileme novele Kanavo je produbio uvođenjem novih dešavanja i likova i tako obesmislio mogućnost davanja jednostavnih i decidiranih odgovora pa je ono ‘belo i crno’ iz naslova čista ironija jer samo sebe poriče. Ali ako je moralno-etički nivo strip priče upitan, majstorstvo Korada Roia apsolutno je nesporno. Čitalac stripa se na svoje veliko zadovoljstvo ponovo sreće sa njegovom fascinantnom sposobnošću dočaravanja atmosfere a grafizam, valeri, montaža tabli, brze promene rakursa i formata crteža ostavljaju gledaoce bez daha. Prefinjeni detalji, kakvi su mutni obrisi Hajda u trenucima dilema, vilinski lik Amelije, studentkinje slikarstva, brutalne postavke mrtvih tela, dodatno dižu tenzije i pojačavaju uznemirenje i mračne slutnje… Roi je i dalje nenadmašan u pretakanju strave i užasa u slike.

   Rečju, „Džekil i Hajd: Belo i crno“ Konava i Roia novi je dragulj u saradnju ovog tandema, izvanredno delo koje kombinujući znanu priču i sasvim nove elemente gradi složeni, višeznačno intrigantni amalgam oživljen rafiniranim, manirističkim gotskim crtežom stvorenim rukom, perima i četkicama vrhunskog crtača.

(„Dnevnik“, 2025)

  ...na XIX. Novosadskom strip-vikendu

   "Capes et poignards" (u prijevodu "Plaštevi i bodeži"), francuski album iz 1983. godine sa stripom "Čuvaj se senjske ruke", zajedno s prvim umjetnikovim realističkim stripom "Vjerenica mača" iz 1935. (nastalim prema predlošku Paula Fevala) smatrali su se skoro pa jedinim "bliskim susretom" Andrije Maurovića i Francuske.

   Dogovarajući se sa g. Jovanom Gverom da na ovogodišnjem, 19. po redu novosadskom strip-vikendu - samostalnom izložbom obilježimo 90. godišnjicu "Vjerenice mača" (u suradnji s Francuskim kulturnim centrom, odnosno Institutom za francuski jezik), predložio sam da se ne zadržimo samo na ta dva stripa, nego da predstavimo i preostale francuske segmente u opusu Andrije Maurovića.

   Stoga, puni naziv izložbe glasi "Maurović, francuski segmenti: od Julesa Verna i "Vjerenice mača" do George Simenona i "Capes et poignards".

   I na njoj će se moći vidjeti i Maurovićevi stripovi "La mystere de la jungle" i "Les demons de la jungle" koji su 1949 i 1950. objavljivani u nastavcima u dječjem strip-listu "Cog hardy" (odnosno, "Grob u prašumi" i "Velika glad u plemenu Gula-Gula"); naslovne ilustracije za niz knjiga i roto-izdanja francuskih pisaca (Balzaka, Mopasana, Fege, Simenona, Verna, Drianta, Endoma...), ali tu su i umjetnikove ilustracije na francuske teme i ličnosti, kao što je npr. njegov crtež Napoleona, koji je u prvoj polovici 30-ih godina prošlog stoljeća objavljen u ilustriranom listu "Kulisi"; pa i naslovna stranica udžbenika za francuski jezik.

   Autor izložbe: Veljko Krulčić. Plakat za izložbu napravio je Zlatko Grgić, dizajner koji je ujedno i oblikovao samu izložbu, 22 plakata.

   Izložba se otvara u petak, 12.09. u 18 h. Moći će se razgledati do 15.10.2025.

  ...12. i 13. septembra 2025. u SKCNS Fabrici

   Ovogodišnji Novosadski strip vikend održava se 12. i 13. septembra u SKCNS Fabrici (Bulevar despota Stefana 5), a ovo je 19. izdanje manifestacije u organizaciji Studentskog kulturnog centra Novi Sad.

   Dvodnevni program obuhvata berzu stripova, knjiga, nosača zvuka, brojne izložbe, predstavljanje domaćih i regionalnih autora, novih izdanja, izdavačkih kuća, te festivala i dešavanja posvećenih stripu.

   NS strip vikend podržao je Pokrajinski sekretarijat za kulturu, javno informisanje i odnose s verskim zajednicama.
Ulaz na sve programe je besplatan.

        Petak 12. 9. 2025.
        SKCNS Fabrika, Bulevar despota Stefana 5

16.00 - 21.00 - Berza stripova, vinila i knjiga
18.00 - Zoran Nikolić i Srđan Savić: predstavljanje izdavaštva Kulturnog centra Niš
18.30 - Otvaranje izložbe „Maurović, francuski fragmenti“. Govori: Veljko Krulčić
             *ovaj program održaće se u Francuskom institutu u Novom Sadu, Bulevar despota Stefana 5
19.00 - Otvaranje izložbe Stevana Subića
21.00 - Muzički program

        Subota 13. 9. 2025.
        SKCNS Fabrika, Bulevar despota Stefana 5

10.00 – 21.00 - Berza stripova, vinila i knjiga
15.00 - Zoran Pejić, Udruženje strip-autora i obožavalaca stripa Republike Srpske „Deveta dimenzija”:
            predstavljanje izdanja i časopisa „Parabelum“
16.00 - Branko Đukić: predstavljanje časopisa “Stripolis”
16.30 - Sabahudin Muranović Muran: otvaranje izložbe i razgovor s autorom
17.00 - Srboljub Nikić: predstavljanje grafičke novele „Kraj septembra“
17.30 - Sara Novaković: predstavljanje izdanja „Utabanom stazom“
18.00 - Matjaž Bertoncelj: predstavljanje autora
18.30 - Veljko Krulčić: predstavljanje novih izdanja velikana stripa: „Tupko u 21. stoljeću” (izdavač Vedis), Maks Brand „Trojica u
            mraku” (izdavač Šareni dućan), Sergej Mironovič „Maks i Maksić“, produkcija 1925. (izdavač Pučko otvoreno učilište Zelina)
19.00 - Zoran Smiljanić: otvaranje izložbe i predstavljanje radova „Meksikanosi“
19.30 - Aleksa Gajić: predstavljanje izdanja „Gornja“ i „Donja knjiga“, „Prednja“ i „Zadnja knjiga“
20.00 - Nina Bunjevac: predstavljanje izdanja „Tarot“
21.00 - Muzički program

Detaljnije informacije o programu pročitajte na našem sajtu
https://skcns.org/19-novosadski-strip-vikend-12-i-13.../

Organizator zadržava pravo izmene programa.

  ...Franja Straka (1952-2025)

   Franja Straka bio je – i ostaje - raritetna, tiha i blagorodna pojava na srpskoj strip sceni. On je jedan od večitih opozicionara naše strip scene koji je bio „andergrauder“ mnogo pre nego što se talas tog stripa uopšte izdigao na ovim prostorima, bio je subverzivni alternativac na sopstvenom, inikatnom putu kojim je koračao (sa dozom sudbinske fatalnosti) ustrajno i osmehnuto. Straka je bio stripadžija koji dolazi iz svakodnevice, u njoj boravi, i što je najbitnije – ne stidi se toga odakle je i ko je, već, naprotiv, na tome insistira. Dugo godina radio je u Beočinskoj fabrici cementa (BFC), na svojim rukama i leđima osetio svu težinu džakova cementa a olakšanje  duši našao je u stvaranju-crtanju. Bavio se karikaturom, književnom ilustracijom i stripom. Nikada nije bio puki realista - ni verista ni naturalita - jer je umeo da se od pojavnog distancira, iskorači ustranu, pravo prema satiri i groteski. Jednako tako je umeo da se izdigne u sfere filozofsko/egzistencijalističkog manira i svetonazora a na tim visinama nije bivao jalovo celomudren i sterilan već je zračio životnom snagom i prostodušnom mudrošću koja ne komplikuje ono što je nesporno a kada spekuliše čini to kako priliči večnom čoveku koji se igra (Homo Ludensu) – poletno, razdragano i furiozno, uvek u jurišu na novo i nepoznato, u prostore na kojima nema tragova prethodnika. Ako se desi da u toj raboti, u zanosu i opijenosti čistom slobodom, omane, Straki nije bilo teško da prizna kako je zastranio i da i tu grešku izvrne u priču, pošalicu i sprdnju.

   U njegovom ogromnom opusu – jer crtao je stalno, to je bio izvor njegove životne snage i radosti - znatiželjni čitalac naći će sve što poželi: od fabričkih  (ne)zgoda (u kojima su se mnogi, iako nepomenuti, prepoznali i naljutili na strip autore) i legendarnog Ajka, muževa i supruga, radnika i seljaka, pijaca i kuhinja, spavaćih soba i kabineta, politike i estrade, prošlosti i budućnosti, tvrdih krimića i ljubića, špijuna i fizikalaca, sponzoruša i spremačica, slikara, pisaca, stripadžija, NeMirka i DaSlavka, Tarzana, kauboja i indijanaca, crtica o večitoj slatko-gorkoj temi ljubavi, muško-ženskim ili muško-muškim mukama i radostima, sastancima i rastancima, razumevanjima i nesporazumima, o (ne)shvaćenim (anti)junacima, otpadnicima i izopštenicima, neprilagođenima i od okoline neprihvaćenima te, napokon, o sveprisutnom apsurdu koji se krije iza navodne „normalnosti“ i samo čeka da se pokaže i pomrsi sjajne, spasonosne planove i sisteme... U Strakine stripove stao je ceo jedan svet sastavljen od bezbroj svetova, neponovljiv, veći od zbira sopstvenih delova. On nije imao dlake na jeziku niti je mario za (samo)cenzuru već je otvorenog duha, svojim rečima ili kroz misli drugih, govori o sebi i drugima, svima nama u njegovoj blizini (ali i daljini). Nije kod njega sve bilo mračno i beznadežno jer je znao da neke istine „jače udaraju“ ako su izrečene kroz dosetku, kroz crtački kalambur, na prvi pogled smešnu scenu iza koje, na drugi pogled, buja gorčina. Razbarušene linije iz jedne njegove slike ulazile su u drugu, karikaturalni likovi bivali su redukovani do skica, od potpunog odsustva senki stizalo se do oštre kjaroskuro podele na belo i crno. Nije insistirao na dopadljivosti „na prvi pogled“ niti na estetici ružnog ili čistoj apstrakciji - iako ih je u stripovima bilo kao što je bilo i tabli koje su, za promenu, urađene sasvim konvencijalno. Konture, profile i anfase, pejzaže i oblake uobličila je njegova nestašna linija, postojana ili mestimična, sigurna i drhtava, isprekidana u tačke koje se lako pretapaju u naizgled prazne kvadrate sa mnogo značenja. Na njegovim crtežima ima i nema senki, perspektive, skraćenja i izduženja, on poštuje pa zaobilazi pravila crtačke veštine, iako ih zna – kao da ih ne zna, za iste ne mari previše i tera dalje, sa stranice na stranicu, na stotine i hiljade strana!

   Uprkos onome što je već uradio, Straka je bio nenametljiv, nije se busao u grudi, nije reklamira sam sebe (često i na svoju štetu jer one koji su mu obećavali štampanje knjiga nije voleo da podseća na ta obećanja). Puštao je svoje stripove u svet znajući da ih čekaju retke pohvale i svakojake patnje, prezir, podsmeh, zluradost, apatija i neshvatanje potekli iz duhovne lenjost. Ali, njegov iskreni glas stizao je do onih koji su poruku osetili, uvažili je i poštovali. Tada se krug zatvarao: nemirni, mudri, vazda lutajući duh Strakin i njegova ruka stvorili su svedočanstvo o neponovljivom postojanju i trajanju i to obznanili ostatku sveta/svetova a potom je neko tu poruku primio i iščitao, u svojoj čistoj znatiželji i dobroj volji. Šta više pravi Umetnik koji stvara ‘priče u slikama’ sme i može tražiti?

   Nama koji smo imali čast da ga poznajemo ostaje u trajnom sećanju kao vedri, blagi i dobrodušni gorostas širokog znanja i nesmirenog duha koji postavlja bezbroj pitanja na koja traži nove i nove odgovore. Sećaćemo se osmeha koji mu je krasio lice čak i kad ga pritiskaju muke obične ili mračne dileme mudrijaške. Oni drugi mogu ga kroz stripove upoznati u punoj veličanstvenosti istinske Umetnosti koja se, slobodna, prostire u Večnost.

  ...Franja Straka (13.12.1952 - 30.08.2025)

   Tiho i nenametljivo, onako kako je živeo, otišao je i naš Straka. Zatečen vešću, Zlatko je dao neke kratke crtice o njegovom stvaralaštvu. Pokušaću da nadopunim prikazan spisak kojim je opisan njegov stvaralački opus. I znam da spisak nije konačan… Mnoge časopise u kojima su objavljeni njegovi radovi niko od nas nije imao priliku nigde da vidi. Malo je autora sa ovih prostora čiji radovi su objavljivani i u drugim, novonastalim državama. Franja je bio jedan od njih.  Lično, zauvek sam zahvalan na druženju i divnim razgovorima koje smo svih ovih godima vodili.

ZAJEDNIČKA PRODUKCIJA  I  STRIP ČASOPISI:   ↓
1981- Stripoteka  brojevi: 659, 663, 666, 671 (strip „Ajk“)
1986 - Val strip br. 1 (strip „Prijatelji“)
1987 - Val strip br. 2 (strip „Vitez Vozier“)
1989 - Mladost strip (strip „Ajk“)
2012- Večernja akcija (strip album autora Petra Aladžića, Rosencrants, Maglić – Straka je  tuširao)
2014 -  Sergej strip br. 17  
2021 -  Sva lica slobode  (strip album autora Predraga Đurića, SKC Novi Sad)  
SAMOSTALNI ALBUMI:  ↓
2000 -  Miris tišine , izdavač Beočinska fabrika cementa
2009 -  Šta sam drugo mogao nego…autora Nedeljka Terzića, izdavač Srpska knjiga, Ruma
2009-  katalog i flajer , izdavač Srećna galerija SKC-a, Beograd
2014 -  Propuzilište , izdavač Bratstvo duša, Zagreb
2016 -  Priručnik, izdavač Bratstvo duša, Zagreb
2016 -  Samonikli korov strip 1-6, izdavač Bratstvo duša, Zagreb
2016 -  Samonikli korov strip 7-12, izdavač Bratstvo duša, Zagreb
2016 -  Strip provale, izdavač Bratstvo duša, Zagreb
2016 -  in SER TI!? , izdavač Bratstvo duša, Zagreb
2017 -  Vi što maštate o sreći (časopis Emitor  br. 492), izdavač Društvo ljubitelje naučne fantastike „Lazar Komarčić”, Beograd

ILUSTRACIJE: ↑
2024- Jarica Marica (poezija, autora Jolánke Kovács, izdavač: AM graphic iz Laćarka)
2024-  Prazno sunce (poezija, autora Đorđa Janatovića, izdavač: AM graphic, iz Laćarka)
2019- Mrgudica (bajke, autora Nedeljka Terzića, izdavač: Pokret gorana iz Sremske Mitrovice)
2017- Nevske bajke (bajke, autora Jurija A. Bukovskog, izdavač: AM graphic, iz Laćarka)
2016- Mačak Ferdo (kratka proza, autora Milana Petek Levokova, izdavač: AM graphic, Laćarka)
2013- Bez po muke sred azbuke (poezija, autora Todora Bjelkića, zajednički izdanje Srpske čitaonice iz Iriga&Srpske knjige iz Rume)
2011- Dedino blago: izabrane i nove pesme za decu (poezija, autora Vidaka Petrovića, izdavač: Futura, Petrovaradin)
2008- Džoni zvonce (kratka proza, autora Vidaka Petrovića, izdavač: Srpska knjiga iz Rume)
2008- Olovčani lov (poezija, autora Todora Bjelkića, izdavač: Srpska knjiga iz Rume)
2001- Maštarica, svaštarica: pesme za decu (poezija, autora Ladislava Kuna, izdavač: Beočinska fabrika cementa)

BIO JE PREDSTAVLJEN  I  U:  ↑
2019-  Dva veka karikature na prostorima Jugoslavije - druga knjiga, autora Gorana Maravića, izdavač Društvo novinara Vojvodine, Novi Sad. Rad Strake je bio prikazan na stranicama: 109-110.
2016 - Pozdravlje treptaju života: beseda, eseji i prikazi (o knjigama pisaca iz Beočina), autora Milijana Despotovića, zajedničko izdanje: „Svitka”, izdavačke radionice književnog društva „Razvigora”iz Požege&Kulturno umetničkog društva „Brile” iz Beočina&Udruženje književnika Srbije, književni zajednica za Zlatibo-rski okrug, Užice. Rad Strake je bio prikazan na stranicama: 93-96,259-262.
2016 -  Zlatno doba vojvođanskog stripa: 23 intervjua autora Predraga Đurića, zajednički izdanje Moro/System Comics, Beograd&Rosencrants, Maglić. Rad Strake je bio prikazan na stranicama: 367-377.
2014 - Strankin dijalog s drugima autora Ilije Bakića, izdavač: Dnevnik organ narodnog fronta br. 24361.Rad Strake je bio prikazan na stranici: 11.
2007- Novosadski strip autora Svetozara Obradovića, samostalno izdanje autora & IK „Prometej”, Novi Sad. Rad Strake je bio prikazan na stranicama 281-285. 
1995- 60 godina domaćeg stripa u Srbiji autora Slobodana Ivkova, izdanje Likovnog susreta iz Subotice. Rad Strake je bio prikazan na stranici: 50.

  ...27. Balkanske smotre mladih strip autora

Na 27. Balkanskoj smotri mladih strip autora konkurenciju je činio 3121 učesnik iz 51 zemalja sa prostora Evrope, Azije, Afrike, Australije, Severne i Južne Amerike. Internacionalni žiri u sastavu: predsednik žirija Lasko Džurovski (strip crtač i ilustrator), Milorad Vicanović Maza (strip crtač i ilustrator) i Marko Stojanović (strip scenarista i teoretičar) dodelio je sledeće nagrade.

Memorijalnu plaketu Nikole Mitrovića Kokana u kategoriji strip crtača dobio je Milan Stanojević iz Užica. Diplomu za istu kategoriju dobile su Silvija Borbei iz Rumunije i Andrijana Cvetković iz Leskovca. Memorijalnu plaketu Nikole Mitrovića Kokana za ilustraciju dobila je Staša Gačpar iz Hrvatske. Diplomu za istu kategoriju dobilo je Aleksandar Barakovski iz Severne Makedonije. Memorijalnu plaketu Nikole Mitrovića Kokana za scenario dobio je Vojdan Andonov iz Severne Makedonije. Diplomu za istu kategoriju dobili su Ralitsa Aleksieva iz Bugarske i Vitali Gavrilov iz Beograda.

Doeljena je i Memorijalna plaketa Nikole Mitrovića Kokana za strip teoriju, a dobio ju je Danilo Otašević iz Niša. Diplomu za istu kategoriju dobio je Andrey Androv iz Bugarske. Nagradu za najboljeg debitanta osvojio je Andrej Stanojević iz Leskovca i Iva Racman iz Slovenije.

Plaketu “Nikola Mitrović Kokan” za doprinos srpskom stripu dodelio je organizator (Leskovačka škola stripa „Nikola Mitrović Kokan“, ispred Leskovačkog Kulturnog Centra), nezavisno od žirija, i nju su ravnopravno dobili Rajko Miliošević Gera iz Španije i Zoran Đukanović iz Holandije.

U sastavu Smotre održan je konkurs za najbolji strip-kaiš u organizaciji Leskovačke škole stripa, „Nove naše reči”, Učiteljskog društva Leskovac, Osnovne škole „Josif Kostić” i Sindikata obrazovanja Srbije — Regionalnog centra Leskovac. Na konkursu je učestovao 1927 učenika iz tridesetak osnovnih i srednjih škole čitave Srbije (Beograd, Novi Sad, Smederevo, Novi Pazar, Babušnica…), ali i iz Bosne i Hercegovine, Severne Makedonije, Slovenije, Rumunije, Irske, Sirije i Jordana.  Žiri u sastavu: Ivan Spirić (novinar i strip teoretičar), Aleksandar Anđelković (akademski grafičar) i Miloš Cvetković (akademski grafičar), nagradio je Vuka Stojanovića iz Leskovca (kategorija do 10 godina), Sofiju Stojanović iz Leskovca(kategorija od 10 do 15 godina), Tanasija Sosedova iz Beograda (kategorija od 15 do 19 godina). Specijalnu nagradu dobio je Mateja Stamenković iz Leskovca, a Nagradu “Nove naše reči” Kiril Rudik iz Novog Sada.

U sklopu manifestacije dodeljuje se i memorijalna nagrada „Miodrag Veličković Mivel” za satirični strip. Žiri u sastavu: predsednik žirija Nikola Milićević (strip-teoretičar i novinar), Predrag Stanković (strip-teoretičar i književnik) i Jurica Dikić (strip-crtač i karikaturista), dodelio je nagradu Jugoslavu Vlahoviću iz Beograda.

Priznanje „Prijatelj stripa” koje se dodeljuje osobi van sveta stripa koja je doprinela devetoj umetnosti u značajnoj meri dodelio je tročlani međunarodni žiri u sastavu: predsednik žirija Milorad Vicanović Maza (strip-crtač i ilustrator), Dalibor Talajić (strip-crtač i ilustrator) i Marian Miresku (strip-scenarista i teoretičar) i to Aleksandru Uzelcu iz Beograda i Zoranu Pejiću iz Bosne I Hercegovine.

Dodeljuje se i nagrada za doprinos stripu Balkana, a dodeljuje je tročlani međunarodni žiri u sastavu: Vladimir Krstić Laci (strip-crtač i ilustrator), dr Koral Ilhan (strip-crtač i ilustrator) i Rumen Čaušev (strip-crtač i ilustrator), a dobitnik za 2025. godinu je Tihomir Tikulin Tico iz Zagreba. Bratski gradovi po stripu gradu Leskovcu, Sofija (Bugarska), Herceg Novi (Crna Gora) i Brašov (Rumunija), dodelili su sledeće nagrade.

Odsek za strip pri udruženju likovnih umetnika Bugarske dodelio nagradu za najbolju ilustraciju Ilini Najdenovoj iz Bugarske, a Regionalni istorijski muzej u Brašovu nagradu CAN FOR BALKANS za istorijski strip Ani Klimovoj i Katji Klimovoj iz Rusije.

Hercegnovski Strip Festival dodeljuje nagradu za najbolji grupni nastup strip radionice Strip Centru Makedonije iz Veslesa u Severnoj Makeodniji.

Takođe u sklopu manifestacije žiri u sastavu Vladimir Popov (strip crtač i kolorista), Miloš Cvetković (strip crtač i ilustrator) i Ivan Berov (strip crtač i ilustrator) je ispred elektronski časopis za decu „AKO MENE PITAŠ...” dodelio je nagradu „Ninoslav Miljković” za mladu veliku nadu Andreju Popoviću i Mili Miladinović iz Leskovca.

Studentsko informativno izdavački centar iz Niša dodelio je nagradu za najbolji kratki strip Sari Novaković iz Beograda i Stefanu Nikolovskom iz Severne Makedonije.

Izdavačka kuća „Darkwood” iz Beograda dodelila je nagradu za izuzetno dostignuće u devetoj umetnosti i to Igoru Baranku sa Tajlanda i Krisu Evenhuisu iz Holandije.

Izdavačka kuća „Makondo” dodelila je nagradu za najbolju likovnost Čedomiru Đorđiću iz Beograda i Urošu Milinčiću iz Niša.

  ...- STRIPoblaČak

1.9. Otvorenje - Alija Balta -Promocija Monografije Maurović: stripovi u boji (19:00 sati)
11.09. CZK Izložba Žeželj (19:00 sati)
13.09. Knjižnica Nikola Zrinski (dječji odjel) strip radionica za djecu - Ivana Geček (10:00 sati)
13.09. Sajam stripa (subotnja špica) Mamas&Tapas (terasa)

Udruga STRIPoblaČak s ponosom vas poziva na  otvorenje 12. festivala stripa u ponedjeljak, 1. rujna 2025. godine, s početkom u 19:00 sati, u zgradi Scheier.

Program otvaranja obilježit će izložba i promocija monografije Maurović: stripovi u boji – prvo kolorirano izdanje klasika Andrije Maurovića, uključujući naslove “Pripovijest o ukletoj lađi”, “Kišova zagonetka”, “Biser zla”, “Uglomije, gospodar pećina”, “Djevojka sa Sierre” i “Čuvaj se Senjske ruke”. Boje su oživljene zahvaljujući tehničkom iskoraku tiskare NIP “Vjesnik” iz Zagreba i uredničkoj podršci Mladena Bjažića.

Ova elegantno oblikovana monografija donosi vizualni doživljaj – veći format, umjetničku dubinu i raspored po tri pasice po stranici čine svaki strip nalik likovnom platnu.

Izuzetna je i autor­ska pratnja: tekstovi i eseji renomiranih stručnjaka—Alije Balte, Midhata Ajanovića, Karima Zaimovića, Zorana Đukanovića, Veljka Krulčića, Sergeja Karove i drugih—te specijalna adaptacija Norberta “Nobike” Neugebauera, koji je prilagodio ove priče prema književnim predlošcima.

Ovaj festival potvrđuje dugogodišnju predanost udruge očuvanju stripa kao vizualne umjetnosti.

Program festivala nastavit će se 11. rujna u Centru za kulturu Čakovec (CZK) otvorenjem izložbe Žeželj.

Za najmlađe, 13. rujna u Knjižnici Nikola Zrinski (dječji odjel) održat će se radionica stripa pod vodstvom talentirane Ivane Geček, a istog dana bit će postavljen sajam stripa na teresai Mamas&Tapas-a (Angry Moose).

Rezervirajte 1. rujna za susret s kreativnošću, bojom i pripovjednim bogatstvom. Za više informacija o programu, gostima i popratnim događanjima — pratite službene kanale udruge.